Chiến thắng của Sanae Takaichi mở ra triển vọng cho quan hệ Nhật - Đài
Sanae Takaichi có thể thúc đẩy quan hệ kinh tế Nhật - Đài, song những giới hạn trong quan hệ với Trung Quốc có thể làm chậm các đột phá về hợp tác an ninh.
Ngày 4/10, Đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền của Nhật Bản đã bầu cựu Bộ trưởng An ninh Kinh tế Sanae Takaichi làm lãnh đạo mới, mở đường cho bà trở thành nữ Thủ tướng đầu tiên của Nhật Bản.
Đối với Đài Loan, Takaichi không phải là gương mặt xa lạ. Bà từng đến thăm Đài Bắc, gặp Tổng thống Lại Thanh Đức (Lai Ching-te) vào tháng 4, và đến tháng 6, Ngoại trưởng Lâm Gia Long (Lin Chia-lung) lại gặp bà tại Nhật trong chuyến công tác đến Osaka dự Triển lãm Thế giới (EXPO) 2025.
Chỉ vài ngày trước cuộc bầu cử, Takaichi ca ngợi Đài Loan là “đối tác vô cùng quan trọng và là người bạn đáng quý của Nhật Bản”. Tuyên bố rõ ràng này, cùng với mối quan hệ lâu năm giữa LDP và Đảng Dân chủ Tiến bộ (DPP) cầm quyền tại Đài Loan, đã làm dấy lên kỳ vọng về sự hợp tác sâu rộng hơn dưới thời lãnh đạo của bà.
Ngay sau chiến thắng của Takaichi, Đài Loan đã nhanh chóng gửi lời chúc mừng. Tổng thống Lại Thanh Đức ca ngợi bà là “người bạn kiên định của Đài Loan” và bày tỏ hy vọng về sự hợp tác chặt chẽ hơn giữa hai bên. Trong khi đó, Ngoại trưởng Lâm chỉ thị cho Văn phòng Đại diện Kinh tế và Văn hóa Đài Bắc tại Nhật Bản chuyển lời chúc mừng chính thức.
Ngày 7/10, Bộ Ngoại giao Đài Loan cũng kêu gọi Tokyo ủng hộ nỗ lực gia nhập Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) của Đài Loan.
Có nhiều lý do để lạc quan về quan hệ Đài Loan–Nhật Bản dưới chính phủ mới của Takaichi. Là cộng sự thân tín của cố Thủ tướng Abe Shinzo và là người ủng hộ mạnh mẽ “chính sách Abenomics”, Takaichi được kỳ vọng sẽ tiếp tục các chính sách tự do hóa thương mại và hội nhập kinh tế quốc tế của Abe. Một trong những di sản nổi bật của Abe là đưa Nhật Bản tham gia Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), sau này phát triển thành CPTPP.
Khi Takaichi đảm nhiệm cương vị Thủ tướng, bà nhiều khả năng sẽ thúc đẩy sự hiện diện kinh tế của Nhật Bản ở nước ngoài – điều phù hợp với kỳ vọng của Đài Loan.
Khi dẫn đầu đoàn đại biểu Nhật Bản đến Đài Bắc hồi tháng 4, Takaichi đã nghe Tổng thống Lại bày tỏ mong muốn Nhật Bản sớm đàm phán và ký kết Hiệp định Đối tác Kinh tế (EPA) với Đài Loan, tương tự như “Sáng kiến Thương mại Thế kỷ 21” giữa Đài Loan và Mỹ. Đài Loan có thế mạnh về sản xuất và chế tạo, trong khi Nhật Bản sở hữu nguồn vật liệu, thiết bị và công nghệ tiên tiến – khiến hai nền kinh tế mang tính bổ trợ cao. Chính Takaichi cũng bày tỏ ủng hộ ý tưởng về một EPA và mong đợi các cuộc trao đổi, đàm phán trong tương lai. Giờ đây, khi bà sắp lên nắm quyền, viễn cảnh này càng trở nên khả thi hơn.
Dưới thời Abe, Nhật Bản đã khởi xướng “Đối tác cho Cơ sở hạ tầng Chất lượng,” một sáng kiến khuyến khích doanh nghiệp Nhật đầu tư ra nước ngoài – được xem như đối trọng với “Sáng kiến Vành đai và Con đường” (BRI) của Trung Quốc.
Trong khi đó, Tổng thống Lại đã kêu gọi các đối tác cùng xây dựng “chuỗi cung ứng phi đỏ” (“non-red supply chains”) để giảm phụ thuộc vào Trung Quốc, cảnh báo rằng sự bành trướng cưỡng ép của Bắc Kinh có thể “đe dọa hệ thống thương mại tự do toàn cầu và thị trường công nghệ cao”.
Nếu Takaichi tiếp nối chính sách “ngoại giao hạ tầng” của Abe, Đài Loan và Nhật Bản có thể tìm được điểm chung trong việc phát triển các chuỗi cung ứng an toàn, bền vững nhằm bảo vệ cả hai nền kinh tế khỏi sức ép kinh tế từ Bắc Kinh.
An ninh cũng là lĩnh vực mà hợp tác Nhật–Đài có thể được nâng lên tầm cao mới. Trong chuyến thăm hồi tháng 4, Takaichi đề xuất Nhật Bản, Đài Loan, các nước châu Âu, Australia và Ấn Độ thành lập “liên minh bán an ninh” (“quasi-security alliance”) để bảo vệ lẫn nhau – một “lá chắn tập thể” trước sự xâm lược của các chế độ độc tài. Năm 2021, bà từng kêu gọi Washington và Tokyo xây dựng “kế hoạch tác chiến chung” trong trường hợp xảy ra xung đột ở eo biển Đài Loan.
Là người có lập trường cứng rắn về an ninh quốc gia và ủng hộ sửa đổi Điều 9 trong Hiến pháp Nhật Bản – điều khoản ngăn Tokyo tham chiến – đề xuất “liên minh bán an ninh” của Takaichi không nên được xem là phát biểu ngẫu hứng; ý tưởng này có thể trở thành chương trình nghị sự nghiêm túc một khi bà củng cố quyền lực trong LDP.
Tuy nhiên, sẽ là quá sớm để kỳ vọng một bước ngoặt lớn trong quan hệ Nhật–Đài dưới thời Takaichi.
Dù ca ngợi mối quan hệ Nhật–Đài, Takaichi cũng bày tỏ mong muốn “duy trì đối thoại vững chắc và thẳng thắn với các nhà lãnh đạo Trung Quốc” nhằm đảm bảo hòa bình và ổn định tại eo biển Đài Loan. Cách lựa chọn từ ngữ này cho thấy lập trường thận trọng và chừng mực của bà đối với Bắc Kinh – đối tác thương mại lớn nhất của Nhật. Có thể thấy, bà mong muốn duy trì sự cân bằng giữa Trung Quốc và Đài Loan hơn là nghiêng hẳn về Đài Bắc.
Với chủ trương điều chỉnh giữa cứng rắn và kiềm chế đối với Trung Quốc, sáng kiến “chuỗi cung ứng phi đỏ” của Tổng thống Lại có thể không được chính phủ mới ở Tokyo hưởng ứng mạnh mẽ.
Tương tự, ý tưởng về “liên minh bán an ninh” tuy táo bạo nhưng khó thành hiện thực, bởi không quốc gia nào trong số các nước được Takaichi nêu tên có quan hệ ngoại giao chính thức với Đài Loan. Điều này khiến hợp tác quốc phòng trở nên phức tạp.
Hơn nữa, trước sức ảnh hưởng kinh tế của Trung Quốc, khó có thể kỳ vọng Australia, Ấn Độ, các nước châu Âu hay thậm chí Nhật Bản sẵn sàng mạo hiểm đối đầu với Bắc Kinh vì một hiệp ước an ninh liên quan đến Đài Loan.
Trong bối cảnh đó, một hiệp định EPA có thể là con đường thực tế nhất để Đài Loan và Nhật Bản cùng đạt được thành tựu kinh tế. Hợp tác kinh tế khả thi hơn và cũng có thể trở thành đòn bẩy tâm lý giúp hai bên hướng tới hợp tác sâu rộng hơn trong các lĩnh vực khác.
Tóm lại, với việc Takaichi dự kiến được Quốc hội Nhật Bản chính thức phê chuẩn làm Thủ tướng vào ngày 15/10, quan hệ giữa Đài Loan và Nhật Bản nhiều khả năng sẽ duy trì đà tích cực mà các nhà lãnh đạo trước đây đã vun đắp.
Tuy nhiên, với giọng điệu hòa hoãn của bà đối với Trung Quốc, cùng những thách thức nội bộ trong LDP, có cơ sở để cho rằng quan hệ Nhật–Đài có thể cần thêm thời gian trước khi đạt được những đột phá lớn.
*Ghi chú của VSF: Phiên bản tiếng Anh của bài viết đã được xuất bản trên The Taipei Times với tiêu đề “Takaichi’s ascent and Taiwan”. Bài viết này do đội ngũ VSF dịch với sự chấp thuận của (các) tác giả.
Ngày 4/10, Đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền của Nhật Bản đã bầu cựu Bộ trưởng An ninh Kinh tế Sanae Takaichi làm lãnh đạo mới, mở đường cho bà trở thành nữ Thủ tướng đầu tiên của Nhật Bản.
Đối với Đài Loan, Takaichi không phải là gương mặt xa lạ. Bà từng đến thăm Đài Bắc, gặp Tổng thống Lại Thanh Đức (Lai Ching-te) vào tháng 4, và đến tháng 6, Ngoại trưởng Lâm Gia Long (Lin Chia-lung) lại gặp bà tại Nhật trong chuyến công tác đến Osaka dự Triển lãm Thế giới (EXPO) 2025.
Chỉ vài ngày trước cuộc bầu cử, Takaichi ca ngợi Đài Loan là “đối tác vô cùng quan trọng và là người bạn đáng quý của Nhật Bản”. Tuyên bố rõ ràng này, cùng với mối quan hệ lâu năm giữa LDP và Đảng Dân chủ Tiến bộ (DPP) cầm quyền tại Đài Loan, đã làm dấy lên kỳ vọng về sự hợp tác sâu rộng hơn dưới thời lãnh đạo của bà.
Ngay sau chiến thắng của Takaichi, Đài Loan đã nhanh chóng gửi lời chúc mừng. Tổng thống Lại Thanh Đức ca ngợi bà là “người bạn kiên định của Đài Loan” và bày tỏ hy vọng về sự hợp tác chặt chẽ hơn giữa hai bên. Trong khi đó, Ngoại trưởng Lâm chỉ thị cho Văn phòng Đại diện Kinh tế và Văn hóa Đài Bắc tại Nhật Bản chuyển lời chúc mừng chính thức.
Ngày 7/10, Bộ Ngoại giao Đài Loan cũng kêu gọi Tokyo ủng hộ nỗ lực gia nhập Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) của Đài Loan.
Có nhiều lý do để lạc quan về quan hệ Đài Loan–Nhật Bản dưới chính phủ mới của Takaichi. Là cộng sự thân tín của cố Thủ tướng Abe Shinzo và là người ủng hộ mạnh mẽ “chính sách Abenomics”, Takaichi được kỳ vọng sẽ tiếp tục các chính sách tự do hóa thương mại và hội nhập kinh tế quốc tế của Abe. Một trong những di sản nổi bật của Abe là đưa Nhật Bản tham gia Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), sau này phát triển thành CPTPP.
Khi Takaichi đảm nhiệm cương vị Thủ tướng, bà nhiều khả năng sẽ thúc đẩy sự hiện diện kinh tế của Nhật Bản ở nước ngoài – điều phù hợp với kỳ vọng của Đài Loan.
Khi dẫn đầu đoàn đại biểu Nhật Bản đến Đài Bắc hồi tháng 4, Takaichi đã nghe Tổng thống Lại bày tỏ mong muốn Nhật Bản sớm đàm phán và ký kết Hiệp định Đối tác Kinh tế (EPA) với Đài Loan, tương tự như “Sáng kiến Thương mại Thế kỷ 21” giữa Đài Loan và Mỹ. Đài Loan có thế mạnh về sản xuất và chế tạo, trong khi Nhật Bản sở hữu nguồn vật liệu, thiết bị và công nghệ tiên tiến – khiến hai nền kinh tế mang tính bổ trợ cao. Chính Takaichi cũng bày tỏ ủng hộ ý tưởng về một EPA và mong đợi các cuộc trao đổi, đàm phán trong tương lai. Giờ đây, khi bà sắp lên nắm quyền, viễn cảnh này càng trở nên khả thi hơn.
Dưới thời Abe, Nhật Bản đã khởi xướng “Đối tác cho Cơ sở hạ tầng Chất lượng,” một sáng kiến khuyến khích doanh nghiệp Nhật đầu tư ra nước ngoài – được xem như đối trọng với “Sáng kiến Vành đai và Con đường” (BRI) của Trung Quốc.
Trong khi đó, Tổng thống Lại đã kêu gọi các đối tác cùng xây dựng “chuỗi cung ứng phi đỏ” (“non-red supply chains”) để giảm phụ thuộc vào Trung Quốc, cảnh báo rằng sự bành trướng cưỡng ép của Bắc Kinh có thể “đe dọa hệ thống thương mại tự do toàn cầu và thị trường công nghệ cao”.
Nếu Takaichi tiếp nối chính sách “ngoại giao hạ tầng” của Abe, Đài Loan và Nhật Bản có thể tìm được điểm chung trong việc phát triển các chuỗi cung ứng an toàn, bền vững nhằm bảo vệ cả hai nền kinh tế khỏi sức ép kinh tế từ Bắc Kinh.
An ninh cũng là lĩnh vực mà hợp tác Nhật–Đài có thể được nâng lên tầm cao mới. Trong chuyến thăm hồi tháng 4, Takaichi đề xuất Nhật Bản, Đài Loan, các nước châu Âu, Australia và Ấn Độ thành lập “liên minh bán an ninh” (“quasi-security alliance”) để bảo vệ lẫn nhau – một “lá chắn tập thể” trước sự xâm lược của các chế độ độc tài. Năm 2021, bà từng kêu gọi Washington và Tokyo xây dựng “kế hoạch tác chiến chung” trong trường hợp xảy ra xung đột ở eo biển Đài Loan.
Là người có lập trường cứng rắn về an ninh quốc gia và ủng hộ sửa đổi Điều 9 trong Hiến pháp Nhật Bản – điều khoản ngăn Tokyo tham chiến – đề xuất “liên minh bán an ninh” của Takaichi không nên được xem là phát biểu ngẫu hứng; ý tưởng này có thể trở thành chương trình nghị sự nghiêm túc một khi bà củng cố quyền lực trong LDP.
Tuy nhiên, sẽ là quá sớm để kỳ vọng một bước ngoặt lớn trong quan hệ Nhật–Đài dưới thời Takaichi.
Dù ca ngợi mối quan hệ Nhật–Đài, Takaichi cũng bày tỏ mong muốn “duy trì đối thoại vững chắc và thẳng thắn với các nhà lãnh đạo Trung Quốc” nhằm đảm bảo hòa bình và ổn định tại eo biển Đài Loan. Cách lựa chọn từ ngữ này cho thấy lập trường thận trọng và chừng mực của bà đối với Bắc Kinh – đối tác thương mại lớn nhất của Nhật. Có thể thấy, bà mong muốn duy trì sự cân bằng giữa Trung Quốc và Đài Loan hơn là nghiêng hẳn về Đài Bắc.
Với chủ trương điều chỉnh giữa cứng rắn và kiềm chế đối với Trung Quốc, sáng kiến “chuỗi cung ứng phi đỏ” của Tổng thống Lại có thể không được chính phủ mới ở Tokyo hưởng ứng mạnh mẽ.
Tương tự, ý tưởng về “liên minh bán an ninh” tuy táo bạo nhưng khó thành hiện thực, bởi không quốc gia nào trong số các nước được Takaichi nêu tên có quan hệ ngoại giao chính thức với Đài Loan. Điều này khiến hợp tác quốc phòng trở nên phức tạp.
Hơn nữa, trước sức ảnh hưởng kinh tế của Trung Quốc, khó có thể kỳ vọng Australia, Ấn Độ, các nước châu Âu hay thậm chí Nhật Bản sẵn sàng mạo hiểm đối đầu với Bắc Kinh vì một hiệp ước an ninh liên quan đến Đài Loan.
Trong bối cảnh đó, một hiệp định EPA có thể là con đường thực tế nhất để Đài Loan và Nhật Bản cùng đạt được thành tựu kinh tế. Hợp tác kinh tế khả thi hơn và cũng có thể trở thành đòn bẩy tâm lý giúp hai bên hướng tới hợp tác sâu rộng hơn trong các lĩnh vực khác.
Tóm lại, với việc Takaichi dự kiến được Quốc hội Nhật Bản chính thức phê chuẩn làm Thủ tướng vào ngày 15/10, quan hệ giữa Đài Loan và Nhật Bản nhiều khả năng sẽ duy trì đà tích cực mà các nhà lãnh đạo trước đây đã vun đắp.
Tuy nhiên, với giọng điệu hòa hoãn của bà đối với Trung Quốc, cùng những thách thức nội bộ trong LDP, có cơ sở để cho rằng quan hệ Nhật–Đài có thể cần thêm thời gian trước khi đạt được những đột phá lớn.
*Ghi chú của VSF: Phiên bản tiếng Anh của bài viết đã được xuất bản trên The Taipei Times với tiêu đề “Takaichi’s ascent and Taiwan”. Bài viết này do đội ngũ VSF dịch với sự chấp thuận của (các) tác giả.
Từ khoá: Sanae Takaichi Nhật Bản Đài Loan LDP
