Hợp Chúng quốc Tuyên truyền

Nguồn:  “The United State of Propaganda”, Foreign Policy, September 11, 2026.

Người dịch: Phan Võ Minh Nhân - Lê Ngô Huyền Trang

Vì chuyển ngữ từ tiếng Anh sang tiếng Việt nên tài liệu này khó tránh khỏi những hạn chế về cách thức biểu đạt ngôn từ. VSF và người dịch khuyến khích bạn đọc tham khảo bản tiếng Việt có đối chiếu với tiếng Anh để có góc nhìn đầy đủ và chính xác hơn.

Những năm đại học của tôi rất tuyệt vời. Vậy nhưng không có gì khai sáng tôi hơn gần bảy năm sống ở Tây Đức vào những năm 1980. Để trau dồi tiếng Đức của mình, tôi đã thử đủ mọi cách: từ ngồi xem bằng hết dù hiểu lơ mơ những vở kịch cho tới dành những buổi tối trò chuyện với bất kỳ ai sẵn lòng kiên nhẫn với lối nói chuyện bập bẹ lập cập của tôi.

Nhưng chúng không thể so sánh được với nghe tin tức. Berlin lúc bấy giờ vẫn bị chia cắt bởi một bức tường trông nhỏ bé lệch lạc cứ mỗi lần bạn chạm mặt nó. Với hộ chiếu Mỹ của mình, tôi có thể đi tàu qua tấm màn sắt (Iron Curtain) chỉ với giá một bữa tối. Trong căn hộ ở Tây Berlin, tôi luyện tiếng Đức bằng cách nghe tin tức từ cả Đông lẫn Tây, chuyển kênh với một núm vặn đài.

Trải nghiệm ấy đã rèn giũa khả năng lắng nghe và giúp tôi nhẹ bén hơn với các chiêu bài tuyên truyền. Sự tuyên truyền hiếm khi hiển nhiên hay thô thiển. Quân đội đóng ở cả hai thành phố, vậy nên quyền lực chính trị rơi vào thế bế tắc. Điều quan trọng lúc bấy giờ là cuộc đấu tranh không ngừng nghỉ để giành giật cái mà người Đức gọi là Deutungshoheit: tức là ai sẽ là người có tiếng nói tối hậu trong diễn giải thế giới. Với sự hiện diện của những thính giả tinh tường ở hai bên biên giới, các đài phát thanh cố gắng tránh những định kiến rập khuôn giản đơn. Chỉ khi bạn nghe cả hai phía, bạn mới nhận ra những gì bị lọc ra.

Trạm phát thanh Đông Berlin cung cấp thông tin đáng tin cậy về cuộc chiến bí mật của Tổng thống Ronald Reagan ở Trung Mỹ. Tây Berlin đưa tin về cuộc kháng chiến chống lại chính phủ được Liên Xô hậu thuẫn ở Afghanistan, dĩ nhiên không nhắc đến việc hầu hết chúng đến từ các nhóm Hồi giáo cực đoan được CIA hậu thuẫn (về sau những người này trở thành Taliban). Dân thường ở phe của bạn trong Chiến tranh Lạnh đều được “nhân văn hóa” bằng chuyện đời và ngữ cảnh; còn những kẻ bên kia chiến tuyến được liệt kê như các con số, nếu họ có tên trong danh sách. Nếu bạn lắng nghe từ cả hai phía, bạn sẽ tỏ tường. Tôi không thể nhận ra tin tức phương Tây là tuyên truyền nếu đó là nguồn duy nhất mà tôi nghe được; chỉ có sự so sánh liên tục mới làm sáng tỏ điều đó.

Liệu có điều gì tốt đẹp để nói về Đông Đức không? Khi nghe đến cái tên này, hầu hết mọi người ngày nay đều nghĩ ngay đến Stasi [ND: Bộ An ninh quốc gia Cộng hòa Dân chủ Đức] và các thiết chế chính trị mang tính đàn áp khác. Trái lại, ở phần lớn các nơi trên thế giới, người ta vẫn có thể nhắc tới nước Mỹ theo một cách tích cực mà không bị chất vấn ngay lập tức về nạn diệt chủng người bản địa châu Mỹ do người châu Âu gây ra, chế độ nô lệ đối với người da đen, hay các vụ ném bom nguyên tử xuống Hiroshima và Nagasaki.

Tôi hoàn toàn không có ý định bào chữa cho sự kiểm duyệt của Stasi hay Đông Đức. Tuy nhiên xét đến lượng thông tin và ngữ cảnh bị thiếu hụt trên truyền thông Mỹ từ lâu - tận trước khi truyền thông phải nhượng bộ trước chính quyền Trump thứ hai - tôi cũng không muốn mô tả hệ thống truyền thông này là tự do nữa. Như Edward S. Herman và Noam Chomsky đã viết trong cuốn Manufacturing Consent (tạm dịch: Tạo sự đồng thuận), “sẽ khó khăn rất nhiều để có thể nhận ra một hệ thống tuyên truyền đang vận hành khi mà truyền thông thuộc sở hữu tư nhân và không hề có kiểm duyệt chính thức”.

Điều này đặc biệt đúng khi các kênh truyền thông mô tả chính họ như là các đại diện của tự do ngôn luận. Cuốn How Propaganda Works (tạm dịch: Cách thức hoạt động của tuyên truyền) của Jason Stanley nhấn mạnh điều trên: “Một phần trong chiêu bài tuyên truyền của các quốc gia tự coi mình là dân chủ tự do chính là việc học tuyên bố rằng họ không cho phép tuyên truyền tồn tại”. Như một đồng nghiệp người Nga nói với tôi, sự khác biệt giữa một người Nga có học vấn và một người Mỹ có học vấn là người Nga biết rằng họ đang nghe tuyên truyền.

Cuốn Manufacturing Consent mô tả chủ nghĩa bài cộng sản như một thứ quốc giáo của Mỹ, và nó cũng là cơ chế kiểm soát của quốc gia này. Điều này còn đúng hơn trong bối cảnh ngày nay so với thời điểm cuốn sách được xuất bản vào năm 1988. Thực tế, chủ nghĩa bài cộng sản hiện nay còn mạnh mẽ hơn cả thời kỳ McCarthy [VSF: giai đoạn thanh trừng và cáo buộc chính trị cực đoan do Thượng nghị sĩ Joseph McCarthy dẫn đầu vào thập niên 1950]. Dẫu rằng Nỗi sợ cộng sản (The Red Scare) đã hủy hoại nhiều sinh mạng hơn (cho đến nay), hệ thống lúc đó ít mang tính toàn trị hơn nhờ vào sự tồn tại của các phong trào chủ nghĩa xã hội trong nước. (ND: có lẽ ý tác giả là “Red Scare” khó trở thành tư tưởng chủ lưu vì nội bộ nước Mỹ trong quá khứ vẫn tồn tại các phong trào chủ nghĩa xã hội).

Nhiều người Mỹ hẳn từng có một hay hai người hàng xóm theo chủ nghĩa xã hội, điều này khiến họ khó gán từ này với những kẻ sùng tín ác độc. “The Ballad for Americans” (tạm dịch: Khúc ballad dành cho người Mỹ), là một bài tán ca yêu nước do một người cộng sản sáng tác, đã được chơi tại đại hội đảng của Đảng Cộng hòa và Đảng Cộng sản năm 1940. Ngày nay, bài ca này chỉ được cảm nhận như một kiểu “kitsch” [ND: thuật ngữ mượn từ tiếng Đức] – thứ nghệ thuật sến sẩm đỉnh cao, nhưng bất kỳ ai muốn hiểu lịch sử nước Mỹ thế kỷ trước đều nên nghe nó.

Tại Mỹ và nhiều nơi khác, sự nhiệt huyết dành cho chủ nghĩa xã hội đã gia tăng khi những thất bại của chủ nghĩa tư bản trở nên rõ ràng hơn, và sự phá sản về đạo đức của nó đã lộ diện hoàn toàn. Theo số liệu từ Gallup, vào tháng 9/2025, có 66% thành viên Đảng Dân chủ Mỹ có cái nhìn thiện cảm đối với chủ nghĩa xã hội; chỉ có 42% bày tỏ điều tương tự đối với chủ nghĩa tư bản. Những dấu hiệu cho thấy sự đồng thuận chung tại Mỹ đang dịch chuyển sang phía tả đã đủ rõ ràng để kích động làn song phản đối từ các chính trị gia thuộc phe cầm quyền cùng các tập đoàn tài trợ của họ.

Viễn cảnh một người vốn được coi là chính khách dân chủ xã hội trung dung (a centrist social democrat) [VSF: đây là xu hướng chính trị kết hợp giữa nền kinh tế thị trường và các chính sách phúc lợi xã hội mạnh mẽ, phổ biến ở châu Âu] ở hầu hết các nơi trên thế giới có khả năng trở thành thị trưởng của thành phố New York đã tạo ra một làn sóng hoảng loạn trong số đông đảo những người thuộc Đảng Dân chủ từ chối ủng hộ ông. Tuy vậy, việc khắc họa Zohran Mamdani [VSF: thành viên Hạ viện tiểu bang New York, người theo khuynh hướng cánh tả (Democratic Socialist). Việc ông tranh cử thị trưởng New York đã vấp phải sự phản đối dữ dội từ các phe phái trung dung và bảo thủ trong chính đảng của mình] như một tên cộng sản man rợ sẽ không thể trụ vững quá một giờ trong Nhà Trắng.

Trong hơn một thế kỷ, tuyên truyền chống cộng đã trở thành trọng tâm trong việc vẽ nên một hình tượng của cái ác và xóa bỏ một hình tượng khác. Khoảng thiếu khuyết đạo đức mà tôi cho rằng chính là nguồn gốc của cái ác đã bị che giấu, và trách nhiệm đạo đức đã bị tái định nghĩa. Trách nhiệm xã hội đã bị biến thành một chướng ngại thay vì là một phần mở rộng của trách nhiệm cá nhân. Bất kỳ một nỗ lực nào nhằm cân bằng quyền xã hội và quyền cá nhân đều bị xem là bước đầu tiến vào con đường của độc tài kiểu Stalin.

Cho đến khi chúng ta nhận thức được cách thức mà tuyên truyền đe dọa khả năng đưa ra các phán đoán đạo đức đúng đắn của chúng ta, chúng ta không thể xây dựng một nền chính trị đáp ứng được yêu cầu của thời khắc này.

Rất ít người Mỹ có đủ vốn từ để mô tả điều gì đang khiến họ khổ sở. Điều cần được nói rõ ra cho cả người Mỹ và bất kỳ ai muốn hiểu được họ: Ở Mỹ, nỗi sợ mất việc làm liên đới đến nỗi sợ mất nhà cửa và bảo hiểm y tế. Người Mỹ khắc cốt ghi tâm điều này. Họ chỉ không biết rằng điều này không hề bình thường.

Nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu như dịch vụ y tế, chế độ nghỉ thai sản và nghỉ bệnh, các kỳ nghỉ được trả lương, và một loạt những phúc lợi khác được coi là những quyền xã hội, như ở châu Âu và nhiều nước khác? Tuyên ngôn Quốc tế về Nhân quyền năm 1948 của Liên Hợp Quốc đã liệt kê các thông lệ lao động công bằng, giáo dục, nhà ở, y tế và quyền tiếp cận văn hóa là các quyền cơ bản, tương tự các quyền chính trị, như tự do phát ngôn, tự do đi lại và tự do tôn giáo và tín ngưỡng. Tuyên ngôn này được thảo luận kỹ lưỡng trong một quy trình kéo dài hai năm, và các thỏa hiệp là không thể tránh khỏi. Phía Saudi Arabia phản đối việc nhấn mạnh vào quyền bình đẳng cho phụ nữ, Liên Xô phản đối quyền tự do đi lại, và nước Mỹ không muốn đưa vào các quyền xã hội [vào văn bản này].

Việc bà Eleanor Roosevelt giữ vai trò chủ tịch ủy ban có thể đã góp phần vào việc thông qua bản tuyên ngôn. Bốn năm trước đó, trong bài diễn văn Thông điệp Liên bang của mình, chồng bà, khi đó là Tổng thống Franklin D. Roosevelt đã đề xuất một “Dự luật Nhân quyền thứ hai” của Mỹ, ông lập luận rằng các quyền chính trị được bảo đảm ở bản dự luật đầu tiên là “không đủ để bảo đảm sự bình đẳng trong việc mưu cầu hạnh phúc”. Đề xuất của ông bao gồm quyền có một công việc hữu ích với mức thu nhập đủ để trang trải “lương thực, quần áo và các hoạt động giải trí”, cũng như quyền có một chỗ ở đàng hoàng, dịch vụ chăm sóc y tế đầy đủ và nền giáo dục chất lượng.

Sự ủng hộ của nhà Roosevelt, cùng thực tế là việc bản tuyên ngôn của Liên Hợp Quốc không mang tính cưỡng chế thi hành, đã thôi thúc hầu hết các quốc gia thành viên phê chuẩn văn bản này. Nó vẫn còn là khát vọng ở khắp mọi nơi. Vậy nhưng nhiều quốc gia, từ Brazil cho đến Nam Phi, đều đã công nhận quyền xã hội trong hiến pháp của họ, dẫu rằng nguồn lực để hiện thực hóa những khát vọng ấy còn đang bị trì hoãn. Trái lại, ở Mỹ, ý tưởng về các quyền xã hội bị coi như một điều cấm kỵ, và nhiều người cho rằng chúng xung đột với các quyền cá nhân thiêng liêng [VSF: ý nói bất khả xâm phạm].

Một quyền xã hội không phải một khoản phúc lợi, cũng không phải một tấm lưới an toàn (safety net). Phúc lợi là thứ được tặng thêm, được ban phát hay lấy đi tuỳ thuộc vào sự độ lượng của một người có quyền lực hơn bạn. Tấm lưới an toàn lại giả định một tình huống bất thường: khi màn biểu diễn đi trên dây ở trên cao của bạn vượt ngoài tầm kiểm soát, bạn trượt ngã, nhưng may mắn thay có thứ gì đó để đỡ lấy bạn. Cả hai thuật ngữ này ngầm định một nỗi nhục nhã – đây là dấu hiệu của một xã hội bất nhân, như triết gia Avishai Margalit đã viết. Một xã hội tử tế không kỳ vọng sự biết ơn đối với những quyền xã hội vốn cho phép bạn hiện thực hóa các quyền chính trị của mình, cũng giống như việc bạn không cần phải biết ơn vì có quyền tự do ngôn luận - dẫu rằng bạn có thể thấy nhẹ nhõm vì biết rằng quyền đó vẫn tồn tại.

Các quyền xã hội hiện thực hoá kỳ vọng rằng không ai trong một xã hội tự do phải chết vì thiếu lương thực, nơi ở hay sự chăm sóc y tế. Đây không phải là những kỳ vọng mà chính phủ Mỹ muốn tạo ra [VSF: ý tác giả là chính phủ Mỹ không muốn người dân coi an sinh xã hội là một quyền mặc định, vì điều đó sẽ tạo ra áp lực ngân sách và làm thay đổi bản chất của nền kinh tế tư bản chủ nghĩa tại đây].

Tại Mỹ, ngay cả những người thuộc tầng lớp trung lưu cũng phải chật vật. Khi phải làm hai công việc mới đủ nuôi sống một gia đình nhỏ, lại không có hệ thống giao thông công cộng, dịch vụ trông trẻ đầy đủ, chế độ nghỉ ốm hay kỳ nghỉ phép, thì sự hoảng loạn thường trực trở thành một phần của cuộc sống. Khi bạn biết rằng một khoản chi phí nhỏ phát sinh ngoài dự tính - như nồi hơi bị hỏng hay một chuyến dã ngoại của con ở trường - cũng có thể đảo lộn mọi tính toán lo liệu trước đó, thì không lạ gì khi mức độ giận dữ ở Mỹ lại lộ rõ đến vậy. Bất kỳ ai đến thăm đất nước này đều sẽ nhận thấy dòng chảy ngầm của sự giận dữ ở sân bay, trên đường phố, hay trong siêu thị.

Những điều kiện sống này lại càng trở nên bức bối khi các chính khách cứ liên tục lặp lại huyền thoại rằng Mỹ là quốc gia tuyệt vời nhất trong số các quốc gia khả dĩ. Đây là một lời khẳng định quá đỗi phi lý đối với một đất nước có tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh cao hơn cả Belarus hay Cuba. Mặc dù chúng ta chi tiêu cho mỗi học sinh nhiều hơn hầu hết các nước phát triển, học sinh Mỹ lại có kết quả học tập dưới mức trung bình của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) về môn toán và chỉ mấp mé mức trung bình về môn đọc hiểu và khoa học.

Mọi quốc gia đều tái cơ cấu nền kinh tế của mình khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, nhưng như nhà sử học Greg Grandin đã viết: “Không một quốc gia nào có vị thế tương đương… lại quản lý sự tái phân phối tài sản khổng lồ theo chiều hướng đi lên như vậy [VSF: ý nói của cải dịch chuyển từ người nghèo, tầng lớp trung lưu chảy vào túi người giàu], tạo ra một siêu giai cấp tỷ phú miễn nhiễm với sự kiểm soát dân chủ.”

Trong những thời kỳ trước, ngoại trừ các cuộc nổi dậy nông dân hiếm hoi, sự giận dữ thường bị dập tắt. Điều đó dễ dàng xảy ra hơn khi nhóm 1% người giàu nhất sống tách biệt ở một nơi xa xôi. Giờ đây, mạng xã hội có thể đưa các triệu phú đó vào tận phòng ngủ của bạn. Tiêu dùng phô trương (conspicuous consumption) không còn là một thuật ngữ mang tính phê phán nữa. Khi được hỏi về nghề nghiệp mơ ước, 57% thanh thiếu niên Mỹ chọn làm “người có sức ảnh hưởng” (influencer). Nền văn hóa này hầu như chẳng khuyến khích bất kỳ khát vọng nào khác. Thu nhập thông thường không đủ để nuôi sống bản thân một influencer, chứ đừng nói đến những người có gia đình, nhưng những em bé mới biết đi đặc biệt đáng yêu hay những cô gái trẻ quyến rũ có thể kiếm hàng triệu USD chỉ bằng cách phô bày những “báu vật” (treasures) của họ trước ống kính máy quay.

Những người thường xuyên theo dõi những loại nội dung này sẽ liên tục thấy sự gợi nhắc đến những “món đồ chơi” (toys) mà họ không có. Sự khác biệt giữa hoàn cảnh thực tại của những người theo dõi và cuộc đời họ thấy trên màn hình có thể là một cực hình. Khi không có từ ngữ nào tốt hơn để gọi tên cho một tổ hợp các áp lực này - sự thiếu vắng của quyền xã hội cộng hưởng với sự lên ngôi của lối sống tiêu dùng phô trương, dẫn đến những đợt bùng phát giận dữ định kỳ có thể làm hỏng cả một chuyến đi siêu thị bình thường - các cử tri đành gọi nỗi bất hạnh của họ là sự thiếu “khả năng chi trả” (affordability) hay “lạm phát” (inflation).

Công bằng xã hội trong nước Mỹ đương đại thường dùng để chỉ “quyền bình đẳng, cơ hội bình đẳng và sự đối xử bình đẳng… bất kể chủng tộc, giới tính, xu hướng tính dục, năng lực hay địa vị kinh tế - xã hội” – như một bản tóm tắt ngắn gọn của Quỹ San Diego. Đây đều là các mục tiêu xứng đáng, đặc biệt đối với một quốc gia nơi mà chính phủ hiện tại đã công kích vào mọi nỗ lực nhằm bình đẳng hóa quyền cho các cộng đồng da màu, phụ nữ, những người LGBTQ và người khuyết tật.

Nhưng những mục tiêu đó có ích gì cho các quyền mà không ai trên đất nước này được hưởng - những thứ vốn chỉ là đặc quyền mà người giàu có thể mua được? Người Mỹ thiếu hầu hết các quyền xã hội, và tệ hơn nữa là, họ còn không có khái niệm gì về chúng. Nếu bạn sống ở một nơi khẳng định quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc, thật hợp lý khi cho rằng bạn có quyền hiện thực hóa chúng. Bạn có thể hy vọng nhận được chăm sóc y tế nếu được báo rằng nó là một phúc lợi (benefit), nhưng bạn sẽ không coi đó là một quyền nghiễm nhiên được hưởng.

Người Mỹ thường hoài nghi về quy mô của hệ thống y tế Châu Âu. Người Đức đã có bảo hiểm y tế quốc gia từ năm 1883, không phải vì Thủ tướng Otto von Bismarck là một chính trị gia cấp tiến, mà bởi vì ông cho rằng bảo hiểm y tế có thể ngăn chặn làn sóng chủ nghĩa xã hội đang dâng cao, điều thực tế còn đòi hỏi nhiều hơn thế. Cùng với việc thiết lập hệ thống hưu trí nhà nước sau đó, dịch vụ chăm sóc y tế đã hỗ trợ cho tầng lớp công nhân, nhưng họ không hề bị đánh lừa bởi những mưu toan của Bismarck. Chính sách “củ cà rốt” là không đủ để xoa dịu họ trước những bất công của hệ thống, vậy nên ngài thủ tướng đã thi hành các luật hà khắc hơn nhằm đàn áp những người theo chủ nghĩa xã hội và lưu đày các lãnh đạo của phong trào.

Sau Chiến tranh Thế giới thứ hai và sự chia cắt đất nước vào năm 1947, Đông Đức cộng sản đã mang đến một khái niệm toàn diện hơn về các quyền xã hội, đi kèm với các quyền chính trị bị thắt chặt hơn như tự do đi lại và ngôn luận không bị kiểm duyệt. Kể từ khi Đông Đức sụp đổ và nước Đức thống nhất năm 1990, không có hệ thống đối trọng nào gây sức ép lên chủ nghĩa tân tự do (neoliberalism). Tương tự như các nước châu Âu khác, Đức đã hạn chế một số quyền xã hội. Như nhà sử học Gary Gerstle nhận định gần đây, mối đe dọa từ chủ nghĩa cộng sản đã mang lại một lý do để các nước tư bản cải thiện đời sống của người lao động.

Dù thế nào đi nữa thì ngoài nhiều dịch vụ khác, nước Đức cũng chi trả toàn bộ chi phí nằm viện từ xét nghiệm, phẫu thuật và phục hồi chức năng, ngoại trừ một trường hợp: bệnh nhân, hoặc người giám hộ, phải trả khoảng 11 USD mỗi ngày cho chi phí các bữa ăn tại bệnh viện. Tuy nhiên, khoản tiền này chỉ áp dụng tối đa 28 ngày. Bất kỳ ai nằm viện lâu hơn đều được miễn trừ.

Tôi hoài nghi việc những người soạn thảo chính sách bảo hiểm y tế từng đọc John Rawls, người hiểu rõ rằng chúng ta đều dễ bị tổn thương bởi số mệnh nghiệt ngã bất ngờ. Ông tin rằng một xã hội công bình sẽ ra sức bù đắp cho những tai ương mà nó không thể ngăn chặn. Có lẽ những quan chức thiết kế nên chính sách này đã giả định rằng bất kỳ ai kẹt trong bệnh viện nhiều hơn 28 ngày đều chịu đựng quá nhiều bất hạnh, vậy nên cô ấy không cần phải trả thêm tiền bữa ăn trên những bất đồng đó nữa. Đồng nghiệp người Đức của tôi đã quá quen với hệ thống này đến mức chẳng buồn bình luận về nó. Còn các đồng nghiệp người Mỹ của tôi thì thấy điều này là không thể tưởng tượng nổi.

Năm 2022, 115.000 công nhân ngành đường sắt Mỹ đã đe dọa đình công để phản đối các điều kiện làm việc. Lo sợ cuộc đình công có thể làm gián đoạn hoạt động thương mại liên bang ngay trước thêm bầu cử giữa nhiệm kỳ, Tổng thống đương nhiệm khi đó là Joe Biden - người tự nhận mình là tổng thống ủng hộ công đoàn nhất trong lịch sử nước Mỹ - đã can thiệp. Nhờ sự hòa giải của ông, các công nhân đã được hứa hẹn tăng 14% lương và hủy bỏ cuộc đình công.

Các công nhân chấp nhận đề nghị trên vì họ không thể đạt được mục tiêu thật sự của mình. Để giảm chi phí, các công ty đường sắt đã cắt giảm 30% lực lượng lao động, khiến những người còn lại hầu như không còn quyền kiểm soát cuộc sống của mình. Kể cả khi không trong ca làm việc, họ vẫn được yêu cầu phải sẵn sàng, bất kể ngày đêm, để có mặt trong vòng 90 phút nếu được gọi. Việc này khiến họ không có thời gian để lên kế hoạch cho cuộc hẹn với bác sĩ, chứ đừng nói đến việc được phép đổ bệnh.

Năm 2022, nhiều sự kiện khắp thế giới bị hủy bỏ do đại dịch, nhưng những công nhân trong ngành vận chuyển hàng hóa và hành khách lại không được phép đổ bệnh. Biden đã cố thương lượng để họ có 7 ngày nghỉ ốm (sick leave) hằng năm, dù không đạt được mức 14 ngày mà các công đoàn yêu cầu. Thượng viện Mỹ bác bỏ đề xuất của Biden, nhưng đổi lại, họ đề nghị cấp cho các công nhân 1 ngày nghỉ ốm – mỗi năm.

Khi tôi kể chuyện trên cho người Châu Âu, tôi phải giải thích khái niệm “ngày nghỉ ốm” (sick leave). Họ thấy điều này thật khó hiểu: “Nhưng nếu bạn ốm lâu hơn thế thì sao?” Ở nhiều nước Châu Âu, không hề có số lượng ngày cụ thể nào quy định việc người lao động được phép đổ bệnh. Nhà chủ sử dụng lao động buộc phải tuân theo chỉ định trong giấy chứng nhận của bác sĩ.

Những sự chênh lệch như trên đang góp phần vào một sự thay đổi tận gốc rễ trong văn hóa chính trị Mỹ, như các thắng lợi gần đây của các nhà dân chủ xã hội cho thấy. Các cử tri cảm nhận được sự bất công mà Hannah Arendt mô tả rất sắc sảo: “Sự giận dữ không phải là một phản ứng tự nhiên đối với bất hạnh và đau khổ đơn thuần. Giận dữ chỉ trỗi dậy khi có lý do để nghi ngờ rằng hoàn cảnh có thể thay đổi được nhưng lại không được thay đổi.”

Ngay cả những người Mỹ từng một thời gạt bỏ chủ nghĩa xã hội và coi đó là một hệ thống kém hiệu quả giờ đây cũng đã bắt đầu đặt câu hỏi về việc chủ nghĩa tư bản Mỹ thực sự vận hành hiệu quả đến mức nào. Càng nhiều cử tri nhận thức được các luận điệu tuyên truyền vốn rêu rao với họ rằng các hệ thống thay thế [VSF: tác giả ám chỉ các mô hình an sinh xã hội thiên tả hoặc dân chủ xã hội kiểu châu Âu] là bất khả thi thì chúng ta sẽ càng có thể hiện thực hóa chúng.

Về tác giả:

Susan Neiman là một triết gia người Mỹ. Bà từng giữ chức giám đốc Diễn đàn Einstein (Einstein Forum) tại Potsdam, Đức, và là phó giáo sư tại Đại học Yale và Đại học Tel Aviv. Bà là tác giả của 10 cuốn sách đã được dịch sang 15 ngôn ngữ, bao gồm các tác phẩm tiêu biểu như Evil in Modern Thought (Cái ác trong tư tưởng hiện đại) và Left is not Woke (Cánh tả không phải là phong trào thức tỉnh). Các bài viết của bà đã xuất hiện trên the New York Times, the New York Review of Books, the Guardian, Die Zeit, Der Spiegel và nhiều tờ báo khác.

Phan Võ Minh Nhân là cử nhân ngành Quan hệ Quốc tế. Mối quan tâm của Nhân là công nghiệp văn hóa, chủ nghĩa tiêu dùng và quyền lực mềm. Độc giả có thể liên hệ với tác giả qua email: [email protected].

Lê Ngô Huyền Trang là cử nhân ngành Quan hệ Quốc tế. Mối quan tâm của Trang là xung đột di cư, luật nhân quyền quốc tế, ngoại giao gấu trúc, quyền lực mềm và ngoại giao công chúng theo đặc trưng Trung Quốc. Độc giả có thể liên hệ với tác giả qua email: [email protected].