Tôi cầu xin bạn: Đừng bao giờ viết bằng AI

Tuyệt đối đừng bao giờ để AI viết thay bạn.

Huỳnh Tâm Sáng 19/11/2026
Image
Đừng dùng trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ bạn viết lách - (C): Getty

Nguồn: Bret Stephens, “I’m Begging You: Never Write With A.I.,” The New York Times, August 4, 2026.

Người dịch: Huỳnh Tâm Sáng

Bài viết này không hẳn là một lập luận mà đúng hơn là một lời khẩn cầu: Đừng dùng trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ bạn viết lách. Tuyệt đối đừng bao giờ để AI viết thay bạn.

Đừng dùng nó để viết bài luận ở trường, báo cáo công việc, thư gửi gia đình bên vợ/bên chồng, diễn văn tại các buổi họp mặt công ty, hay email gửi cho đồng nghiệp hoặc bạn bè (dù chỉ là mang tính thủ tục). Đừng để nó sắp xếp các ghi chú của bạn. Đừng để nó gợi ý câu mở đầu, câu chuyển ý hay đoạn kết. Đừng yêu cầu nó viết bản thảo đầu tiên rồi tự lừa dối bản thân rằng việc chỉnh sửa bản thảo đó sẽ biến nó thành tác phẩm của riêng bạn. Hoàn toàn không phải vậy.

Đừng làm bất kỳ điều nào trong số này, không phải vì chúng phi đạo đức. Viết bằng AI chỉ phi đạo đức khi nó mang tính lừa dối: khi bạn mạo nhận từ ngữ, ý tưởng và thông tin của người khác là của riêng mình trong khi thực tế không phải vậy. Việc ghi rõ nguồn tham khảo phần lớn có thể giải quyết được vấn đề này. Và cũng đừng từ bỏ những điều này chỉ vì bạn nghĩ mình có thể học cách viết tốt hơn một chiếc máy AI. Rất sớm thôi, nếu không muốn nói là ngay bây giờ, bạn sẽ không thể làm được điều đó, giống như việc bạn chẳng thể chạy nhanh hơn một chiếc ô tô hay đánh bại một ứng dụng chơi cờ vua vậy.

Vấn đề của việc viết bằng AI là nó làm suy yếu tư duy – giống như việc bạn chọn đi thang cuốn để nhanh chóng đạt được kết quả, trong khi điều bạn thực sự cần là tạo thói quen đi thang bộ mỗi ngày. Khi trở nên phổ biến, AI không chỉ hủy hoại năng lực viết lách của từng cá nhân mà còn làm xói mòn khả năng lập luận tập thể của một xã hội, năng lực sáng tạo nội tại của một nền văn hóa và lý do để mỗi người chúng ta quan tâm. Chúng ta vốn đã và đang phải đối mặt với sự suy giảm rõ rệt của văn hóa đọc; nay AI lại đang đẩy nhanh sự lụi tàn của văn hóa viết, đưa chúng ta lún sâu hơn vào cái gọi là “thời đại hậu biết chữ” (postliterate age) theo cách gọi của Rose Horowitch trên The Atlantic.

Vậy, viết lách mang lại giá trị độc đáo gì? Nó buộc chúng ta phải tư duy. Nó thúc đẩy tư duy theo những cách mà sự suy ngẫm trong im lặng hay ngôn ngữ nói hiếm khi làm được. Nó buộc chúng ta phải đưa những suy nghĩ của mình qua nỗ lực diễn đạt, sự khắt khe của ngữ pháp, các bài kiểm tra về tính dễ hiểu và tính mạch lạc, cùng sự soi xét của người khác. Khi làm như vậy, nó cũng đòi hỏi chúng ta phải rõ ràng, logic, chính xác – và có trách nhiệm [với những gì mình viết]. Người ta có thể dễ dàng tha thứ cho một lời nói ra trong lúc giận dữ, nhưng không dễ gì tha thứ cho một lời văn được viết ra trong lúc bất bình, chính vì việc nó được viết thành văn cho thấy nó đã qua suy xét.

Lời nói được suy xét (considered word) luôn có giá trị. Nó mang sức mạnh trường tồn và sức nặng đạo đức. Chúng ta hay dùng cụm từ “Tôi muốn điều đó được thể hiện bằng văn bản” không chỉ để không có sự nhầm lẫn về những từ ngữ chính xác đã được đồng thuận, mà còn là bằng chứng cho thấy những lời lẽ đó ngay từ đầu đã mang một giá trị thực sự.

Nhưng điều gì sẽ xảy ra khi những con chữ không còn được suy xét, bởi vì chúng được viết ra bởi (hoặc với sự trợ giúp của) một cỗ máy?

Khi đó, ngôn từ trở nên rỗng tuếch. Hãy tưởng tượng một người cha của cô dâu tìm đến AI để giúp ông viết lời chúc mừng đám cưới cho con gái mình: AI càng mang lại sự hoa mỹ bao nhiêu, thì nó lại càng lấy đi bấy nhiêu nỗ lực và lòng chân thành [của người cha]. Giờ hãy thử nghĩ xem, nếu cô con gái biết bài phát biểu đó là sản phẩm của AI, chẳng phải cô ấy có quyền thất vọng, thậm chí là cảm thấy bị tổn thương hay sao?

Nhiều người sẽ lập luận rằng có sự khác biệt lớn giữa việc dùng AI cho một việc quan trọng và mang tính cá nhân như bài phát biểu đám cưới, với việc dùng nó cho những nhiệm vụ tẻ nhạt và thường xuyên gây kiệt sức, như viết các bản ghi nhớ văn phòng thường nhật. Thế nhưng, cơ bắp trí tuệ được rèn luyện trong việc viết lách hằng ngày cũng chính là phần cơ bắp được sử dụng cho những bài viết quan trọng. Chúng ta trở thành những người viết tốt hơn nhờ vào nỗ lực không ngừng nghỉ mà những bài viết bình thường đòi hỏi. Chúng ta trở thành những người tư duy tốt hơn bằng cách dồn vào bài viết đó một mức độ tập trung mà chúng ta sẽ không bao giờ có nếu phó mặc nhiệm vụ cho AI. Chúng ta trở nên sáng tạo hơn khi học được cách để lại dấu ấn cá nhân ngay cả trên những công việc mang tính rập khuôn, biến chúng thành thứ không thể trộn lẫn của riêng mình.

Những kỹ năng này hiện đang dần bốc hơi. Một đợt kiểm tra gần đây sử dụng công nghệ phát hiện AI trên 100 luận án tiến sĩ cho thấy: 56% trong số đó chứa các đoạn văn do AI tạo ra ở mức “không thể ngó lơ” và 19% có “hơn 50% văn bản do AI tạo ra”. Những câu chuyện thực tế từ các giáo sư đại học đem lại cảm giác như họ đang bất lực “lấy ngón tay chặn lỗ thủng trên đê” trong nỗ lực ngăn chặn làn sóng bài luận dùng AI của sinh viên. Thật dễ dàng coi vấn đề này chỉ đơn thuần là gian lận học thuật. Nhưng từ gian lận không lột tả hết quy mô thực sự của mối đe dọa từ AI – mối đe dọa này không chỉ dừng lại ở sự liêm chính trong học thuật hay sự tiến bộ của cá nhân, mà nó còn đe dọa cả nền tự trị dân chủ (democratic self-governance).

Mối liên hệ giữa việc phổ cập biết chữ rộng rãi và sự trỗi dậy của nền dân chủ là điều ai cũng rõ: Lịch sử cho thấy những người có thể tự đọc và tự viết cũng chính là những người giỏi lựa chọn và bảo vệ quyền lợi của chính mình. Điều gì sẽ xảy ra khi quy trình này bị đảo ngược? Khi con người không còn đủ kiên nhẫn để tiếp thu những lập luận dài hơn vài trang giấy hoặc vài câu văn? Khi họ thiếu khả năng phản bác lại các lập luận đó bởi vì họ chưa bao giờ mài giũa, thông qua thực hành hằng ngày, kỹ năng cốt lõi nhất để tư duy rõ ràng?

Chúng ta đã phần nào nếm trải thế giới đó trông như thế nào qua các bài đăng trên mạng xã hội của Tổng thống Trump và tầm ảnh hưởng rõ rệt của chúng đối với hàng chục triệu người Mỹ. Nhưng điều đó cũng chỉ mới phản ánh thực trạng của đất nước từ một thập kỷ trước, vào thời đại tiền AI. Giờ đây, chúng ta còn trượt dài đến mức nào trên con đường ấy, khi mà năng lực đọc, viết và tư duy của chúng ta thậm chí còn bị thui chột hơn xưa?

Lần tới, khi bạn bị cám dỗ bởi việc sử dụng một câu trả lời tự động cho một tin nhắn văn bản hoặc một email, đừng làm vậy. Hãy tự tay gõ ra câu trả lời của chính bạn. Hãy coi đó là một hành động của ý chí tự do. Hoặc là một lá phiếu chống lại Trump. Việc khiến bạn tốn thêm vài giây đó chính là một hành động phản kháng chống lại một thế giới đang ngày càng trở nên mụ mị.

Về tác giả:

Bret Stephens là nhà bình luận chuyên mục của The New York Times.

Nguồn: Bret Stephens, “I’m Begging You: Never Write With A.I.,” The New York Times, August 4, 2026.

Người dịch: Huỳnh Tâm Sáng

Bài viết này không hẳn là một lập luận mà đúng hơn là một lời khẩn cầu: Đừng dùng trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ bạn viết lách. Tuyệt đối đừng bao giờ để AI viết thay bạn.

Đừng dùng nó để viết bài luận ở trường, báo cáo công việc, thư gửi gia đình bên vợ/bên chồng, diễn văn tại các buổi họp mặt công ty, hay email gửi cho đồng nghiệp hoặc bạn bè (dù chỉ là mang tính thủ tục). Đừng để nó sắp xếp các ghi chú của bạn. Đừng để nó gợi ý câu mở đầu, câu chuyển ý hay đoạn kết. Đừng yêu cầu nó viết bản thảo đầu tiên rồi tự lừa dối bản thân rằng việc chỉnh sửa bản thảo đó sẽ biến nó thành tác phẩm của riêng bạn. Hoàn toàn không phải vậy.

Đừng làm bất kỳ điều nào trong số này, không phải vì chúng phi đạo đức. Viết bằng AI chỉ phi đạo đức khi nó mang tính lừa dối: khi bạn mạo nhận từ ngữ, ý tưởng và thông tin của người khác là của riêng mình trong khi thực tế không phải vậy. Việc ghi rõ nguồn tham khảo phần lớn có thể giải quyết được vấn đề này. Và cũng đừng từ bỏ những điều này chỉ vì bạn nghĩ mình có thể học cách viết tốt hơn một chiếc máy AI. Rất sớm thôi, nếu không muốn nói là ngay bây giờ, bạn sẽ không thể làm được điều đó, giống như việc bạn chẳng thể chạy nhanh hơn một chiếc ô tô hay đánh bại một ứng dụng chơi cờ vua vậy.

Vấn đề của việc viết bằng AI là nó làm suy yếu tư duy – giống như việc bạn chọn đi thang cuốn để nhanh chóng đạt được kết quả, trong khi điều bạn thực sự cần là tạo thói quen đi thang bộ mỗi ngày. Khi trở nên phổ biến, AI không chỉ hủy hoại năng lực viết lách của từng cá nhân mà còn làm xói mòn khả năng lập luận tập thể của một xã hội, năng lực sáng tạo nội tại của một nền văn hóa và lý do để mỗi người chúng ta quan tâm. Chúng ta vốn đã và đang phải đối mặt với sự suy giảm rõ rệt của văn hóa đọc; nay AI lại đang đẩy nhanh sự lụi tàn của văn hóa viết, đưa chúng ta lún sâu hơn vào cái gọi là “thời đại hậu biết chữ” (postliterate age) theo cách gọi của Rose Horowitch trên The Atlantic.

Vậy, viết lách mang lại giá trị độc đáo gì? Nó buộc chúng ta phải tư duy. Nó thúc đẩy tư duy theo những cách mà sự suy ngẫm trong im lặng hay ngôn ngữ nói hiếm khi làm được. Nó buộc chúng ta phải đưa những suy nghĩ của mình qua nỗ lực diễn đạt, sự khắt khe của ngữ pháp, các bài kiểm tra về tính dễ hiểu và tính mạch lạc, cùng sự soi xét của người khác. Khi làm như vậy, nó cũng đòi hỏi chúng ta phải rõ ràng, logic, chính xác – và có trách nhiệm [với những gì mình viết]. Người ta có thể dễ dàng tha thứ cho một lời nói ra trong lúc giận dữ, nhưng không dễ gì tha thứ cho một lời văn được viết ra trong lúc bất bình, chính vì việc nó được viết thành văn cho thấy nó đã qua suy xét.

Lời nói được suy xét (considered word) luôn có giá trị. Nó mang sức mạnh trường tồn và sức nặng đạo đức. Chúng ta hay dùng cụm từ “Tôi muốn điều đó được thể hiện bằng văn bản” không chỉ để không có sự nhầm lẫn về những từ ngữ chính xác đã được đồng thuận, mà còn là bằng chứng cho thấy những lời lẽ đó ngay từ đầu đã mang một giá trị thực sự.

Nhưng điều gì sẽ xảy ra khi những con chữ không còn được suy xét, bởi vì chúng được viết ra bởi (hoặc với sự trợ giúp của) một cỗ máy?

Khi đó, ngôn từ trở nên rỗng tuếch. Hãy tưởng tượng một người cha của cô dâu tìm đến AI để giúp ông viết lời chúc mừng đám cưới cho con gái mình: AI càng mang lại sự hoa mỹ bao nhiêu, thì nó lại càng lấy đi bấy nhiêu nỗ lực và lòng chân thành [của người cha]. Giờ hãy thử nghĩ xem, nếu cô con gái biết bài phát biểu đó là sản phẩm của AI, chẳng phải cô ấy có quyền thất vọng, thậm chí là cảm thấy bị tổn thương hay sao?

Nhiều người sẽ lập luận rằng có sự khác biệt lớn giữa việc dùng AI cho một việc quan trọng và mang tính cá nhân như bài phát biểu đám cưới, với việc dùng nó cho những nhiệm vụ tẻ nhạt và thường xuyên gây kiệt sức, như viết các bản ghi nhớ văn phòng thường nhật. Thế nhưng, cơ bắp trí tuệ được rèn luyện trong việc viết lách hằng ngày cũng chính là phần cơ bắp được sử dụng cho những bài viết quan trọng. Chúng ta trở thành những người viết tốt hơn nhờ vào nỗ lực không ngừng nghỉ mà những bài viết bình thường đòi hỏi. Chúng ta trở thành những người tư duy tốt hơn bằng cách dồn vào bài viết đó một mức độ tập trung mà chúng ta sẽ không bao giờ có nếu phó mặc nhiệm vụ cho AI. Chúng ta trở nên sáng tạo hơn khi học được cách để lại dấu ấn cá nhân ngay cả trên những công việc mang tính rập khuôn, biến chúng thành thứ không thể trộn lẫn của riêng mình.

Những kỹ năng này hiện đang dần bốc hơi. Một đợt kiểm tra gần đây sử dụng công nghệ phát hiện AI trên 100 luận án tiến sĩ cho thấy: 56% trong số đó chứa các đoạn văn do AI tạo ra ở mức “không thể ngó lơ” và 19% có “hơn 50% văn bản do AI tạo ra”. Những câu chuyện thực tế từ các giáo sư đại học đem lại cảm giác như họ đang bất lực “lấy ngón tay chặn lỗ thủng trên đê” trong nỗ lực ngăn chặn làn sóng bài luận dùng AI của sinh viên. Thật dễ dàng coi vấn đề này chỉ đơn thuần là gian lận học thuật. Nhưng từ gian lận không lột tả hết quy mô thực sự của mối đe dọa từ AI – mối đe dọa này không chỉ dừng lại ở sự liêm chính trong học thuật hay sự tiến bộ của cá nhân, mà nó còn đe dọa cả nền tự trị dân chủ (democratic self-governance).

Mối liên hệ giữa việc phổ cập biết chữ rộng rãi và sự trỗi dậy của nền dân chủ là điều ai cũng rõ: Lịch sử cho thấy những người có thể tự đọc và tự viết cũng chính là những người giỏi lựa chọn và bảo vệ quyền lợi của chính mình. Điều gì sẽ xảy ra khi quy trình này bị đảo ngược? Khi con người không còn đủ kiên nhẫn để tiếp thu những lập luận dài hơn vài trang giấy hoặc vài câu văn? Khi họ thiếu khả năng phản bác lại các lập luận đó bởi vì họ chưa bao giờ mài giũa, thông qua thực hành hằng ngày, kỹ năng cốt lõi nhất để tư duy rõ ràng?

Chúng ta đã phần nào nếm trải thế giới đó trông như thế nào qua các bài đăng trên mạng xã hội của Tổng thống Trump và tầm ảnh hưởng rõ rệt của chúng đối với hàng chục triệu người Mỹ. Nhưng điều đó cũng chỉ mới phản ánh thực trạng của đất nước từ một thập kỷ trước, vào thời đại tiền AI. Giờ đây, chúng ta còn trượt dài đến mức nào trên con đường ấy, khi mà năng lực đọc, viết và tư duy của chúng ta thậm chí còn bị thui chột hơn xưa?

Lần tới, khi bạn bị cám dỗ bởi việc sử dụng một câu trả lời tự động cho một tin nhắn văn bản hoặc một email, đừng làm vậy. Hãy tự tay gõ ra câu trả lời của chính bạn. Hãy coi đó là một hành động của ý chí tự do. Hoặc là một lá phiếu chống lại Trump. Việc khiến bạn tốn thêm vài giây đó chính là một hành động phản kháng chống lại một thế giới đang ngày càng trở nên mụ mị.

Về tác giả:

Bret Stephens là nhà bình luận chuyên mục của The New York Times.

Từ khoá: AI trí tuệ nhân tạo

BÀI LIÊN QUAN